Klontjestrilzwam (Exidia nucleata)



De
klontjestrilzwam is een tamelijk algemene paddenstoel op dood en
rottend hout, zoals
gevallen takken of afgestorven takken die nog aan de boom vastzitten
(1). Men kan hem vinden op esdoorn, populier, beuk, es, els, wilg,
haagbeuk, iep, eik,
meidoorn, klimop en vlier (2,6,7). De vruchtlichamen verschijnen vooral
in het najaar en de winter. Ze zijn
meestal klein (een halve tot anderhalve centimeter doorsnee), maar
kunnen
in groepjes bijeen groeien waardoor ze groter lijken, en hebben een
onregelmatige kussenvorm. Ze
zien er slijmerig en glanzend uit. De kleur is doorzichtig-bleekgrijs,
soms met lichtroze of lichtoranje tinten, en bij
veroudering wordt hij
bruinig (1,4,10). In het doorzichtige geleiachtige weefsel zijn
meestal witte, ondoorschijnende kristalklontjes aanwezig, maar deze
kunnen ook ontbreken (8). Volgens de website van het park Spoorzicht
in Diemen groeien klontjestrilzwammen vaak samen met
fluweelpootjes en knots- of geweizwammen, en
verschijnen ze in de buurt van zaagsneden, of op plekken waar zich mos
op dood hout begint te vestigen (5). Bijzonder
mooie foto's van de klontjestrilzwam zijn te zien op een Franse site
(10). Over de sporenvorming en de microscopische structuur van de paddenstoel zijn vele artikelen gepubliceerd (1,3,11,12). Klontjestrilzwammen
komen in
een groot deel van de wereld voor, in ieder geval in Europa, Noord,
Midden en Zuid Amerika, en Nieuw Zeeland (7). Volgens
paddenstoelenkarteerders in Drenthe reageert het mycelium van de
klontjestrilzwam positief op vermesting en op het warmer worden
van het
klimaat. De soort is in aangeplante bosjes, parken en
singels vaker te vinden dan in uitgestrekte natuurgebieden.
Naam
De genusnaam Exidia betekent
"uitzweting", "afscheiding" of "vlekking"; deze heeft
betrekking
op de manier waarop de paddenstoel op het hout ligt. De Latijnse
soortnaam nucleata betekent
"met pit" of "met kern". Die verwijst naar de witte insluitsels
in de vruchtlichamen, die uit calcium-oxalaat bestaan
(2,7,10). De
Nederlandse naam "klontjestrilzwam" wijst hier ook op. Tremella nucleata, Naematelia
nucleata, Myxarium nucleatum,Tremella gemmata, en Exidia gemmata zijn
synoniemen van Exidia
nucleata (2). De klontjestrilzwam kan worden verward met de stijfselzwam (Exidia thuretiana),
maar de vruchtlichamen van die laatste soort zijn meestal helemaal wit
en ondoorzichtig. Bovendien heeft de stijfselzwam nooit roze tinten, en
de vruchtlichamen van die soort zijn dikwijls geplooid (5-7,10).
Eetbaarheid/nut
Klontjestrilzwammen
zijn vermoedelijk niet eetbaar (2,4). De paddenstoel is
bovendien volstrekt reuk- en smakeloos (6,7). In vruchtlichamen van de
klontjestrilzwam heeft men allerlei diertjes aangetroffen (o.a.
beerdiertjes en aaltjes) en ook eencelligen (zoals
pantoffeldiertjes en amoeben) (1). Op vruchtlichamen van de
klontjestrilzwam kan de schimmel Zygogloea
gemellipora
parasiteren. De parasiet groeit
als microscopisch dunne en met het blote oog onzichtbare draadjes op de
klontjestrilzwam en onttrekt vermoedelijk voedingsstoffen aan zijn
gastheer. Die schijnt daarvan weinig hinder te ondervinden, aangezien
een aangetast vruchtlichaam sporen blijft voortbrengen (7,9). De
parasiet is in Engeland, maar nog niet in Nederland
aangetroffen
(1).
Waar gevonden
Wij
hebben vruchtlichamen van de klontjestrilzwam aangetroffen op dode,
gevallen takken in het Smitpark in Zuidhorn (aan de westzijde van het
park), langs het laarzenpad aan de noordwestzijde van het terrein van
de gasopslag in Grijpskerk (Gr.) en in het Zomerhuisbos in het
Lauwersmeergebied (Fr.). Omdat
klontjestrilzwammen klein en relatief onopvallend zijn, worden ze
gemakkelijk over het hoofd gezien. De paddenstoel is vermoedelijk
dus algemener dan wij denken.
Literatuur
1. Bruggeman-Nannenga I (2015) De klontjestrilzwam (Exidia nucleata).
Coolia 58:108-110.
2. Exidia nucleata (Schwein.) Burt - Crystal Brain Fungus. Document op first-nature.com.
3. Furtado JS (1968) Basidial cytology of Exidia nucleata.
Mycologia 60:9-15.
4. Kerndrüsling, Körnchen-Drüsling, Kristallgehirn. Document op 123pilze.de.
5. Klontjstrilzwam
(Myxarium nucleatum). Document op
werthof.home.xs4all.nl/paddenstoelen.
6. Myxarium nucleatum.
Document op fichasmicologicas.com.
7. Myxarium nucleatum. Document op en.wikipedia.org.
8. Myxarium nucleatum
Wallr. Soortinformatie op waarneming.nl.
9. Roberts P (1994)
Zygogloea gemellipara: an auricularioid parasite of Myxarium nucleatum.
Mycotaxon 52:241-246.
10. Tanchaud P (2016) Exidia
nucleata (Schw.:Fr.) Burt. Document op mycocharentes.fr.
11. Wells K (1964)
The basidia of Exidia
nucleata I. Ultrastructure. Mycologia 56:327-341.
12. Wells K (1964) The basidia
of Exidia nucleata
II. Development. Am J Bot 51: 360-370.
Terug naar de soortenlijst