Platte tonderzwam (Ganoderma lipsiense)
Vruchtlichamen bovenaanzichtVruchtlichaam zijaanzichtVruchtlichaam onderaanzicht
De platte tonderzwam is een grote houtzwam (maximaal ongeveer 40 bij 30 cm) die meestal verschijnt op dood loofhout, maar soms ook op de stamvoet van levende bomen die beschadigde wortels hebben (8,10). De paddenstoel veroorzaakt witrot (1).  De schimmel kan lang (volgens sommigen zelfs tientallen jaren) in het kernhout van een boom aanwezig zijn alvorens er aan de buitenkant vruchtlichamen verschijnen en de aantasting zichtbaar wordt (10). Het hoedoppervlak van de paddenstoel vertoont onregelmatig gevormde welvingen en is voorzien van concentrische groeven. Het is grijs tot donkerbruin van kleur en heeft de vorm van een dunne, indrukbare korst. De rand van jonge exemplaren is wit en afgerond, die van oudere exemplaren eerder dun en scherp.  De poriënlaag aan de onderzijde is aanvankelijk wit, maar verkleurt bruinachtig bij veroudering, druk of beschadiging (3,6). Van deze eigenschap maken kunstenaars soms gebruik om er een tekening op aan te brengen (2). De poriën zijn heel klein (veel kleiner dan 1 mm) en hebben meestal een ronde vorm (3). Via de vruchtlichamen worden onvoorstelbare hoeveelheden sporen afgegeven, volgens sommige schattingen biljoenen per dag (8). De sporenafgifte vertoont pieken en dalen en een zwakke seizoensperiodiciteit, maar is volgens een Nieuw Zeelands onderzoek niet gerelateerd aan de temperatuur, de luchtvochtigheid, of de hoogte van het vruchtlichaam boven de grond (4). Bovendien treden pieken en dalen in de sporenafgifte van nabijgelegen vruchtlichamen niet gelijktijdig op (4). Onder laboratorium-omstandigheden (constante temperatuur, constante luchtvochtigheid en een dag-nacht ritme van 12+12 uur) verstreken er 9 tot 10 uur tussen twee opeenvolgende pieken (5).  Vruchtlichamen van de platte tonderzwam kunnen meerdere jaren oud worden (3,10).

Naam
De genusnaam Ganoderma betekent "glanzende huid", de soortnaam applanatum "afgeplat". Lipsiense is een plaatsaanduiding ("uit Leipzig"), maar wat de paddenstoel met deze stad te maken heeft is niet duidelijk. Misschien werd het type-exemplaar in Leipzig verzameld. Ganoderma applanatum is een synoniem van Ganoderma lipsiense (7).

Eetbaarheid/nut
Platte tonderzwammen zijn vanwege hun houtige structuur en bittere smaak volstrekt oneetbaar.  De paddenstoel wordt vaak geparasiteerd door de tonderzwambreedvoetvlieg (Agathomyia wankowiczi) waardoor aan de onderkant van de vruchtlichamen tepelvormige gallen ontstaan (3,8,9). De vlieg legt zijn eieren in de poriënlaag, waarna de larven zich aan het vlees van de paddenstoel te goed doen  om de gal uiteindelijk via de opening te verlaten, zich te verpoppen en in nieuwe vliegen te veranderen (10).

Waar gevonden
Platte tonderzwammen verschenen in de afgelopen jaren in het Smitpark, onder andere in de zuidberm van het wandelpad dat loopt van de Sportlaan naar de Poon. Buiten Zuidhorn zagen we de paddenstoel ook dikwijls, o.a. in het dorpsbos in Oldekerk (Gr.) en het Natuurschoonbos in Nietap (Dr.).

Literatuur
1. Campbell WG (1932 ) The chemistry of the white rots of wood III. The effect on wood substance of Ganoderma applanatum (Pers.) Pat., Fomes fomentarius (Linn.) Fr., Polyporus adustus (Willd.) Fr., Pleurotus ostreatus (Jacq.) Fr., Armillaria mellea (Vahl.) Fr., Trametes pini (Brot.) Fr., and Polystichus abietinus (Dicks.) Fr.  Biochem.J. 26:1829-1838.
2. Emberger G. Ganoderma applanatum. Document op messiah.edu/oakes/fungi_on_wood.
3. Graebner H et al. Flacher Lackporling. Document op de.wikipedia.org.
4. Kadowaki K, Leschen RAB, Beggs JR (2010) Periodicity of spore release from individual Ganoderma fruiting bodies in a natural forest. Australasian Mycologist 29:17-23.
5. Kramer CL, Long DL (1970) An endogenous rhythm of spore discharge in Ganoderma applanatum. Mycologia 62:1138-1144.
6. Mauget Y (2011) Ganoderma lipsiense (Pers. ex Wallr.) Pat. Document op mycocharentes.fr.
7. Niemelä T, Miettinen O (2008) The identity of Ganoderma applanatum (Basidiomycota). Taxon 57:963-966.
8. Solheim H (2009) Flatkjuke (Ganoderma applanatum). Park & Anlegg 9-09:21.
9. Struwe I, Lundberg A, Pettersson RB (2010) Den gallbildande svampflugan Agathomyia wankowiczii (Diptera, Platypezidae) på platticka Ganoderma applanatum i Sverige. Entomologisk Tidskrift 131:229-234.
10. Vandendriessche F (2013) Platte tonderzwam Ganoderma lipsiense (Batsch) G.F.Atk. Document op mycologia.be.

Terug naar de soortenlijst