Winterkorrelhoed

De winterkorrelhoed is een zeer zeldzame, kleine paddenstoel (doorsnee van de hoed 1 tot 3,5 cm) met een bijzondere tijd van voorkomen: hij verschijnt (meestal) midden in de winter op dood hout en is vorstbestendig [1,3,4]. Volgens een Duits artikel gaat het bijna altijd om takjes van de gewone vlier (Sambucus nigra) [4], maar Engelsen vonden hem behalve onder vlierstruiken ook onder hazelaars en berken [5]. De kleur van de hoed kan uiteenlopen van bleekgeel via oranje tot roodbruin en het hoedoppervlak is bij jonge exemplaren bedekt met een korrelig velum (vlies) en bij volgroeide exemplaren grof radiair gerimpeld [7,8]. De hoedrand blijft lang ingerold en is behangen met grove, cremekleurige vlokken. Ook de onderzijde van de steel is met zulke vlokken bedekt, onder een vlokkige ringzone, tot aan de licht verdikte steelbasis [1,4]. Door hevige regenval kunnen deze vlokken verdwijnen [4]. De plaatjes aan de onderzijde van de hoed zijn bij jonge exemplaren wit en bij oudere bleekgeel van kleur [4]. De steel van de paddenstoeltjes is 3 tot 6 cm lang en 2,5 tot 5 mm dik, in jonge toestand massief en later hol [4]. De basis van de steel is bedekt met een vrij dik vilt van myceliumdraden [4]. De paddenstoel werd pas op 19 januari 2006 voor het eerst in ons land gezien, in het park van kasteel Nijenrode in Breukelen [1,7]. Eerder was de soort bekend uit Engeland waar hij in 1957 werd ontdekt door Peter Orton [3], uit Duitsland waar M.Gumbinger hem in 1978 vond [4] en van het eiland Elba [1]. Ook uit Spanje is de soort bekend [8,9] - daar werd hij aangetroffen op grof strooisel van bamboe en Acacia melanoxylon [9]. Volgens een proefschrift uit Estland is Cystoderma simulatum inheems in Nieuw Zeeland en in de rest van de wereld verspreid door import van planten, waarbij sporen meekwamen met de potgrond [10]. Inmiddels is de soort bekend uit Europa (Denemarken, Engeland, Frankrijk, Duitsland, Nederland, Spanje), Azië (Turkije en Japan) en Nieuw-Zeeland [10].

De genusnaam Cystoderma is een samentrekking van het Griekse woord kystis, dat "zakje", en het woord derma, dat "huid" betekent. Cystoderma is een "huid met blaren" [6]. Dit heeft vermoedelijk betrekking op de korrels aan de hoedrand en op het onderste gedeelte van de steel. De soortnaam simulatum is afgeleid van het Latijnse werkwoord simulare, dat "nabootsen", "doen alsof", "imiteren" of "kopiëren" betekent [6]. Baeospora clastotricha, Cystoderma clastotrichum, Cystoderma neoamianthinum, Cystoderma freirei, en Cystodermella freirei zijn synoniemen van Cystoderma simulatum [2,9].

1. BNN VARA (2006) Zeldzame winterkorrelhoed gevonden. Document op bnnvara.nl/vroegevogels.
2. Galliot L (2011) Cystoderma simulatum. Document op mycodb.fr.
3. Johnson C, Johnson C (2018) Cystoderma simulatum P.D. Orton. Document op outerhebridesfungi.co.uk.
4. Kasparek F (1991) Pilzporträt Nr.17: Cystoderma simulatum Orton. APN (Mitteilungsblatt der "Arbeitsgemeinschaft Pilzkunde Niederrhein") 9(2):83-88.
5. Kibby G, Harding S (2016) Fungal Portraits No.67 Cystoderma simulatum. Field Mycology 17(3):75-77.
6. O'Reilly P (no date) Cystoderma simulatum (P. D. Orton) - Woody Powdercap. Document op first-nature.com.
7. Oud M (2013) Nieuweling Winterkorrelhoed ook in de duinen van Egmond. Document op naturetoday.com.
8. Rubio Domínguez E (2010) Cystoderma simulatum. Document op asturnatura.com.
9. Rubio A, Couceiro A, Costa JM (2021) Cystoderma simulatum. In: Galicische Mycologische Catalogus, fgmicoloxia.org.
10. Saar I (2012) The taxonomy and phylogeny of the genera Cystoderma and Cystodermella (Agaricales, Fungi). Tartu, Estonia: Tartu University Press [Dissertationes Biologicae Universitatis Tartuensis, no.210]